Kurgu ve Kadraj
Yazının adı çok boktan biliyorum ama 10 dk. ad aradım bulamadım. Kusura bakmayın.
Asri Zamanlar yazısında zaman içerisinde değişen kurgu, kurgu temposu ve teorik anlayışlardan bahsetmiştim. Bugün 2009 yapımı Exam adlı tek odada geçen bir filmi izlerken ister istemez aklıma büyük usta Sidney Lumet‘nin başyapıtı 12 Angry Men (12 Kızgın Adam) geldi. 1957 yapımı bu film ile 2009 yapımı Exam (Sınav diye çevirirler herhalde) filminin ne kadar farklı sinema anlayışları ile çekildiğini belirtmeme gerek yok sanırım. Ancak uzun zamandır Bilgi Paylaşımı da yapmadığımdan, iki filmden görsel örnekler sunarak bu konuya değinmenin güzel olacağını düşündüm. Kesin iyi ettim bence.. Ettim mi? Evet bakalım.
Önemli Not: Aşağıdaki videolardan 2 tanesi ülkemizin en muhteşem adalet dışı, mantıksız, saçma sapan, gereksiz ve anlamsız hareketlerinden biriyle yasaklanmış bir siteden konulmuşturlar. RTE bile bu sitelere girdiğini söylerken siz bilgisayarınızı girecek şekilde ayarlamadıysanız http://www.ktunnel.com adresine videoların altındaki uzantıları kopyalayıp yapıştırarak videoları izleyebilirsiniz. Sonra da RTE’ye küfür etmeyi unutmayın.
Kurgudan bahsedip de Easy Rider’a gönderme yapmasam çatlardım.
-
Ne diyorduk? Aşağıda iki filmden de alınmış sahneleri izlemeden önce tam olarak dediklerimi anlayabilmek için kendinize dürüst davranmanız lazım.
İlk video 2009 yapımı Exam’den geliyor. Herhangi bir şey demeden önce bu sahneyi izleyin. Ama dediğim gibi, kendinize biraz dürüst davranın ve şimdilik bu yazıda bahsettiğim hiçbir şeyi düşünmeyin. Sadece sahneyi izleyin ve atmosfere girmeye çalışın (tam ekran izleyin demek istiyorum, evet).
Video şifresi: eylemp
Eveeet, nasıldı? Fazla tempolu geldi mi? Ya da yakın planlar nasıldı? Leone tarzı mı? Herhangi bir şeyden rahatsız oldunuz mu? Dürüst davranmayı başarabildiyseniz, özellikle de çok fazla dizi izliyorsanız bu videoda sıradışı bir şey görmemiş olmanız lazım. Şimdi 1957′ye dönelim bakalım:
Uzantı: www.youtube.com/watch?v=W8trhBy2DLE
Şimdi bu videoyu da izledikten sonra üşenmezseniz dönüp ilk videoyu bir daha izleyin. Sinema anlayışlarında muazzam farkı rahatlıkla göreceksiniz. En başta şunu belirteyim, 12 Angry Men çekildiği dönem için bile düşük tempolu bir film. Yani dönemi için bile bir istisna, ancak anlatmak istediğim konu için gayet uygun.
İki sahne arasında iki çok büyük fark var: kurgu tempoları (kesme sıklıkları) ve görüntü yönetimi. Kendi kafamda kurmaya çalıştığım kurgu teorisinde, bir kesmeyi yerine göre iki şeye benzetiyorum: Göz kırpmak (Walter Mursch sağolsun) ve nefes almak. Kesme, bir bakıma, insanın göz kırpma refleksinin sinemaya yansımasıdır. Karşınızda iki kişi konuşurken birinden diğerine kafanızı çevirirken kendinize engel olmazsanız iki kişi arasındaki boşlukta göz kırptığınızı farkedeceksiniz. Bu aralık gereksizdir, algılanılacak bir şey yoktur, dolayısıyla gözlerinizi kapar ve bilgi alacağınız yerde tekrar açarsınız. İkili diyalog sahnelerinde amorstan amorsa kesmenin mantığı da birebir aynıdır.
Nefes almada ise durum biraz daha farklı. Kesmeler (veya eksiklikleri) soluk almanıza yardımcı olur ve nefes ritminizi belirler ancak bu biraz daha farklı ve uzun bir konu. Başka bir yazıda belki hehe.
Sahnelerimize dönersek, Exam’den alınan sahnede, ölçmedim ama, OPU (Asri Zamanlar yazısına bakınız) 2 saniyenin altında. Oysa 12 Angry Men’e baktığımızda, baştaki 3 4 sn.lik planların ardından gelen bir plan sekans görüyoruz. Şimdi senaryoları çok farklı iki filmden bahsettiğimizden tek bir sahne örneğiyle bunu anlatmak doğru değil zira demek istediğimi tam vermiyor. Ancak bu da detaylı bir yazı değil, temel fikri kavramanız yeterli. Kavradınız umarım.
Kurgudan başka bir şeye dikkat ettiniz mi bilmiyorum ama çok önemli bir fark daha var, o da kadrajlama, görüntü yönetimi veya adına ne demek isterseniz o. 12 Angry Men’den alınan sahne filmin başlarından, geniş ve ferah açılar içeriyor, bir kadrajda neredeyse her zaman birden fazla insan var, bel plandan daha yakın bir plan yok (plan türleri) vs. vs.. Exam’e geldiğimizde ise bel plandan daha geniş bir plan görmekte zorlanıyoruz. Neredeyse tamamı yakın plan (Leone stayla). Burada televizyonun sinema üzerindeki etkisini/baskısını görmek mümkün. Televizyon ekranları küçük olduğundan (eskiden) duyguları genel planlarda vermek zordur, gerçi genel planda duygu vermek her türlü zordur, dolayısıyla yakın ve aşırı yakın planlara daha fazla başvurulur. Zamanın gerekliliği seyircide alışkanlığa dönüşünce sinemada da bir standart haline gelmeye başladı. Abartıldığı zaman üzücü sonuçlar doğuruyor (örneğin Ejder Kapanı).
Bunlar dışında dikkat edilebilecek başka ufak detaylar da var ancak en büyük ve önemli farklar bu iki alanda yatıyor. İki etki birleştiği zaman yıllar içerisinde sinema anlayışının da ne kadar değiştiğini görmek kolaylaşıyor.
Uzun zamandan sonra bir bilgi paylaşımı yapmayı başardım sonunda, cümlemize hayırlı olsun. Yazıyı 12 Angry Men’den muhteşem bir sahne ile bitiyorum efendim. Sağlıcakla..
Uzantı: www.youtube.com/watch?v=gTDhgR3p12w
Popülerlik: 13% [?]
Yorum Yapın!